.ترجمه: از كتاب جامع مقالات گدار mjd_sol :زيرنويس
جين عزيز؛
«در بروشور تبليغاتي فيلمِ «همه چيز روبه‌راهه
،در جشنواره‌هاي ونيز، كارتاژ ،نيويورك و سانفرانسيسكو
،ما ترجيح داديم به جاي عكس‌هاي فيلم
.عكس تو در ويتنام را بگذاريم
اين عكس را در يك شماره از مجله‌ي اكسپرس در ابتداي آگوست 1972 پيدا کرديم
و بر اين باوريم كه فرصت مي‌دهد تا از مشكلات «مطرح شده در فيلم «همه چيز روبه‌راهه
.خيلي عيني‌تر حرف بزنيم
اين اصلاً به معناي منحرف كردن بحث و طفره رفتن
،از صحبت درباره‌ي «همه چيز روبه‌راهه» نيست
كه مثلاً فكر كنند از حرف زدن .درباره‌ي اين فيلم هراس داريم
.به هيچ ‌وجه اينطور نيست
.اما موضوع اين است كه در جا نزنيم
بررسي اين عکس دير يا زود ما را
.به گام بعدي براي فرارَوي از آن هدايت خواهد كرد
.(مثل خمپاره‌هاي ناوگان هفتم بر كانگتري)
بنابراين به خوبي مي‌توان بي‌راهه رفت
:اگر جرأت كنم كه بگويم
بي‌راهه‌اي مستقيم؛
،يعني
بي‌راهه‌اي كه به ما اجازه مي‌دهد مستقيماً ،با مشكلات كوچك اما مهيبي مواجه شويم
كه خيلي بهتر از فيلمي كه باهم .در شروع اين سال فيلمبرداري كرديم آنها را مطرح مي‌كند
بهتر است به‌جاي اينكه بلافاصله به شكلي طولاني و گسترده
،درباره‌ي محاسن و معايب فيلم‌مان صحبت كنيم
،اميدوارانه از منتقدان، روزنامه‌نگاران و تماشاگران بخواهيم
تلاش كنند كه با ما، اين عكسِ تو در ويتنام را
كه چند ماه بعد از فيلمي كه ما در پاريس ساختيم .گرفته شده، تجزيه و تحليل كنند
،در واقع اين عكس و متن كوتاهي كه همراه آن است
ما را قادر مي‌سازد كه «همه چيز روبه‌راهه» را بهتر خلاصه كنيم؛
گرچه نمي‌شود چنين فيلمي را به راحتي خلاصه کرد
اين عكس به همان پرسشي پاسخ مي‌دهد :كه فيلم مطرح مي‌كند
«روشنفكران چه نقشي را بايد در انقلاب ايفا كنند؟»
،چنين عكسي
.به اين پرسش يك پاسخ عملي مي‌دهد
.(پاسخي که داده مي‌شود عملي است)
،اين عكس در واقع تو را
،بله، خود تو را جين
در حال خدمت به جنگ .براي استقلال مردم ويتنام نشان مي‌دهد
،همه چيز روبه‌راهه» به اين پرسش پاسخ مي‌دهد»
.اما نه به همان شيوه
،زيرا فيلم ابتدا پرسش‌هاي ديگري را مطرح مي‌كند
.كه نسبت به پاسخ‌هايي كه عكس مي‌دهد نامعيّن‌ترند
و اين پرسش‌ها در نهايت
از مطرح نشدن پرسش‌هايي مي‌آيند .كه پرسش روشنفكران است
خوب اين پرسش‌ها را چه‌گونه بايد پرسيد؟
،هنوز فيلم نمي‌تواند جواب دقيقي بدهد
،اما در واقع روش پاسخ ندادن
،يك شيوه‌ي غير مستقيم مطرح كردنِ پرسش‌هاي جديد است
زيرا پاسخ‌هاي کهنه به پرسش جديدي كه
از طريق پيشرفت واقعي جنگ‌هاي انقلابي .مطرح مي‌شوند به هيچ دردي نمي‌خورند
.البته بايد ياد گرفت كه اين پرسش‌هاي جديد را تنظيم كرد
زميني كه مي‌توانسته گل بدهد ،و شكوفا شود، فتح شده و اين فتح
.در نتيجه‌ي يك عملكرد جديد محقق شده است
به شيوه‌اي كه در آن پاسخي در کار نيست؛
همچنان كه ويتنامي‌ها و تو .در اين عكس پاسخي نمي‌دهيد
اين شيوه‌ي غيرمستقيم، براي پرسيدن پرسش جديد است؛
يك شيوه‌ي غيرمستقيم؛
.يك شيوه‌ي انحرافي
حالا مي‌تواني بفهمي كه
ضرورت بي‌راهه رفتن قبل از صحبت .درباره‌ي فيلم چه بوده است
و چرا بي‌راهه‌اي از طريق ويتنام؟
،اول از همه
چون همه‌ي دنيا با ساختن پرسش‌هاي .واقعاً جديدي كه در آنجا مطرح مي‌شود موافقند
تو بعد از اينكه با ما کار کردي
در آنجا بودي؛
جايي كه براي ما با نگاه كردن به عكس تو به عنوان يك ،بازيگر زن روي صحنه‌ي تئاتر عملياتِ جنگي
.پُرسش ايجاد مي‌کند
نه اينكه از توِ بازيگر بپرسيم از عكس پرسش كنيم
تا در واکنش به جواب كلاسيكي كه با گرفتن و پخش كردن اين عكس
به اين پرسش مشهور روشنفكران داده‌ايد
.تعداد مشخصي از پرسش‌هاي جديد مطرح کنيم
مطلب ديگري هم هست كه در تصميم ما
براي استفاده از اين عكس .براي بي‌راهه رفتن از طريق ويتنام نقش دارد
اين مطلب، ميل ما به صحبت با تماشاگران است؛
.چه روزنامه‌نگار باشند، چه نباشند
،مثل بازگو كردن خاطرات روزانه ،هركسي بسته به اين که چگونه خودش را معرفي كند
بسته به اين که چگونه سينماي كوچكش را درباره‌ي فعاليت‌هاي مادي
و روزمره‌ي خودش بسازد روزنامه‌نگار .و برنامه‌نويس خويش است
اينجا دقيقاً همان سينماي كوچكِ فردي مطرح است
و نه چيز ديگري
.مي‌خواهيم با تماشاگر حرف بزنيم
.ولي براي اين كار بايد يك بي‌راهه بسازيم
چون همانطور كه يك فيلم يك بي‌راهه است
كه ما را به درون خودمان مي‌برد
همانطور هم براي بازگشت به فيلم
.بايد از درون خودمان راهي به فيلم بزنيم
،و اينجا در آمريكا قبل از هر چيز در واقع هنوز كه هنوز است .اين راه يا بي‌راهه ويتنام است
.اين را كمي مُفصل‌تر توضيح مي‌دهيم
،فكر مي‌كنيم مهم و ضروري است
كه واقعاً كمي با كساني كه براي ديدن فيلم‌مان .وقتشان را گرفته‌ايم صحبت كنيم
،بنابراين بايد طوري رفتار كرد كه
يا بشود پرسش‌هايي را مطرح كرد
كه تماشاگران مايل باشند بپرسند
،و يا
.به پرسش‌هايي پاسخ بدهند كه ما مطرح كرده‌ايم
.بايد بتوانند بيانديشند
.و ابتدا به مقوله‌ي پرسش-پاسخ فكر كنند
.ما هم بايد بتوانيم از پرسش‌هاي تماشاگران به فکر بيفتيم
(يا از جواب‌هايشان )
.و بعد بتوانيم پاسخي بدهيم (يا به پرسش جديدي برسيم)
در واقع بايد بتوانيم با تمامي پرسش‌ها همان كاري را (بكنيم كه با جواب‌ها مي‌كنيم (يا برعكس؟
اما از طريق چه كسي بايد اين كار را انجام دهيم؟ براي چه كسي؟ عليه چه كسي؟
براي ايجادِ امكان بحثي واقعي «درباره‌ي «همه چيز روبه‌راهه
.خود را خارج از آن قرار مي‌دهيم
براي صحبت از اين دستگاه، به خارج از کارخانه‌اي مي‌رويم .كه اين روش را به‌كار گرفته است
،ما مبناي بحثمان را در دلِ سينما پيدا كرديم
.اما براي بازگشتي بهتر به همان بحث
وقتي كه بازگشتيم، براي عزيمتي دوباره و بهتر آماده مي‌شويم
اما نه اينكه اين عزيمت به سوي مشكلات اصيلي باشد ،كه در زندگي واقعيِ مادي‌مان گرفتارش هستيم
.چرا كه سينما جز عناصري چند، چيز ديگري نيست
.ما «همه چيز روبه‌راهه» را رها نخواهيم كرد
برعكس، با رفتن به جايي ديگر مثل ويتنام
.به فيلم بر مي‌گرديم؛ چرا كه تو از ويتنام بر مي‌گردي
اما اينجا اين مسأله‌ي مهم است .كه ما با ابزار خودمان به آنجا مي‌رويم
با چه ابزاري؟
با ابزار تكنيكي كارمان و استفاده‌ي اجتماعي‌اي كه از آن مي‌كنيم
(تو با اين عكس در ويتنام، ما با فيلم‌مان در پاريس)
.و با اين كاربرد فقط مي‌توانيم بهتر قضاوت كنيم
.براي يك بار هم كه شده
.تنها نخواهيم بود
،تماشاگر هم اينجا خواهد بود
او همزمان كه مصرف مي‌كند توليد هم مي‌كند .و ما همزمان كه توليد مي‌كنيم، مصرف هم مي‌كنيم
.شايد تمام اين حرف‌ها به نظرت پيچيده بيايد
:همان‌طور كه ورتوف به لنين گفت
«.واقعيت ساده است اما گفتن واقعيت كار ساده‌اي نيست»
و عمو برتولد در دوران خودش پنج مشكل را .براي گفتن واقعيت رديابي كرد
.خوب اين را به شكلي ديگر توضيح مي‌دهيم
اغلب اين روزها مي‌گوييم كه سينما .بايد در خدمت مردم باشد
.بسيار خوب
بيشتر از اينكه محاسن و معايب .همه چيز روبه‌راهه» را با تئوري بيان كنيم»
.به ويتنام بر مي‌گرديم
اما با ابزار و از طريق ابزار .همه چيز روبه‌راهه» به سراغش مي‌رويم»
نگاه مي‌كنيم ببينيم كه آيا
چگونه «همه چيز روبه‌راهه» در ،ويتنام هم كاركرد پيدا مي‌كند يا خير
بعد از اين مثالِ عملي، نهايتاً مي‌توانيم نتايجي از انجام
و عدم انجام اين كارها بيرون بكشيم؛
،هر كدام از ما در جايگاهي كه هست با همسرش
رئيس‌اش، فرزندانش، پولش، ساير اموالش و غيره .چه برخوردي مي‌تواند داشته باشد
مجموعاً ما اين عكس را به‌كار مي‌گيريم تا براي :جستجوي پاسخي به اين پرسش به ويتنام برويم
سينما چگونه مي‌تواند به مردم ويتنام كمك كند تا استقلالشان را به دست آورند؟
و اين را چگونه گفته‌ايم؟
،براي استفاده از اين عكس .به منظور سفر به ويتنام تنها نيستيم
.هزاران نفر از مردم قبلاً به دفعات اين كار را كرده‌اند
احتمالاً تقريباً هر كسي كه اينجا باشد و اين عكس را قبلاً ديده باشد
در عرض چند ثانيه به روش خودش از آن .براي رفتن به ويتنام استفاده كرده است
فقط به همين خاطر است كه .به اهميتِ دانستن فكر مي‌كنيم
چگونه از اين عكس براي رفتن به ويتنام استفاده مي‌كنيم؟
در واقع چگونه به ويتنام رفتيم؟
.چون دكتر كيسينجر هم در سال چند مرتبه به ويتنام مي‌رود [هنري کيسينجر: ديپلمات و مشاور اسبق امنيت ملي آمريکا]
و شخصي مثل دكتر كيسينجر فقط «مي‌خواهد از ما بپرسد كه «چرا اين عكس؟
چه ارتباطي ميان اين عكس و «همه چيز روبه‌راهه» وجود دارد؟
او و دوستانش خواهند گفت كه موضوعاتي که ما ،از اين طريق مطرح مي‌کنيم جدّي نيستند
.بهتر است كه از فيلم، از هنر و غيره حرف بزنيد
،اما بايد دانست كه عكس‌العمل‌هايي از اين دست
در قبال پرسش‌هايي كه پرسيده مي‌شوند ،برداشت اشتباه توليد مي‌کنند
سبب پيچيده‌تر شدن همه چيز مي‌شوند .يا در نهايت سدّ راه پرسش‌هاي آسان‌تر مي‌شوند
.(عوام نمي‌توانند به چنين پرسش‌هايي پاسخ بگويند)
مثلاً قبل از مطرح كردن «چه رابطه‌اي ميان آن عکس و اين فيلم هست؟»
بايد پرسيد آيا اصلاً رابطه‌اي وجود دارد؟
.و اگر جواب مثبت بود، بعد، از چگونگي آن رابطه پرسيد
اينجا ما بعد از مدت كوتاهي فهميديم كه)
رابطه‌ي ميان فيلم ما و عكسِ تو
(.مشكلِ بياني دارد
،نهايتاً مي‌توانيم درباره‌ي اهميت‌اش قضاوت كنيم
يعني روابط ديگري
با پرسش‌هاي مهم ديگر .و پاسخ‌هاي مهم ديگر برقرار كنيم
،اين به معناي بيهوده حرف زدن نيست
،اما از طرف ديگر اين زنجيره‌ي كوچك پرسش‌ها پرسش‌ ديگري را كه ديگران آن‌ را
،پرسش از «نتيجه‌ي عملي» مي‌نامند
.همچون پرسشي مهم جلوه مي‌دهد
.اين پرسش مهم مربوط به اين عكس نمي‌شود
و مجموعه‌ي ويتنام شمالي/ ويت‌کنگ
«با موفقيت در عمومي كردن كمي از «آزادي
،در سراسر جهان به آن پاسخ داده‌اند
دنياي آزادي كه استمرار دارد
و اهميت‌اش را كه به اين عكس وابسته است .نشان داده است
.اهميتي كه به اين پرسش مهم، ارتباط دارد
.اهميتي كه مربوط به نتيجه‌ي عملي اين پرسش است
درنتيجه، اين عكس پاسخي عملي به اين مهم است كه ويتنامي‌هاي شمالي
- با كمك تو، جين -
تصميم گرفته‌اند كه به پرسش معروفي كه :فراتر از اين‌ها مي‌پرسيم پاسخ دهند
«سينما چه نقشي را بايد بازي كند؟»
پرسش مشهوري كه از تكرار پرسش نه چندان .مشهورِ «نقش روشنفكر چيست؟» بيرون مي‌آيد
اين عكس به اين پرسش پاسخي عملي مي‌دهد
،پاسخ عملي يك گروه از مردم)
،همين عكس گرفته و چاپ شده
.با اين شيوه است ،عکسي که مطمئن باشي چاپ خواهد شد
و اين همان چيزي است كه
.(بايد اتفاق مي‌افتاد. خدمت کردن يعني همين
معلوم مي‌شود كه «همه چيز روبه‌راهه» هم به اين پرسش پاسخ مي‌دهد
.اما در جايي ديگر و به شيوه‌اي ديگر
شيوه اي كه در عمل .شامل عدم ارايه‌ي بلافاصله چنين پاسخي است
:شيوه‌اي كه شاملِ گفتن اين مطلب است كه
،اينجا، جايي كه هستيم؛ در فرانسه‌ي سال 1972
،كه دوستان آمريكايي و روس بر ما حكومت مي‌كنند
.هيچ چيزي آن‌قدر روشن نيست؛ آن‌قدر محرز نيست
به‌ويژه به‌ياد مي‌آوريم كه فيدل كاسترو ،در سازمان ملل متحد مي‌گفت
كه براي انقلابيون هرگز واقعيت محرزي وجود نداشته است
.و اين چيزي‌ست كه امپريالسيم برايشان ابداع كرده است
و بزرگان جهان به شكلي استادانه از وقايعِ عيني .براي سركوبي كوچك‌ها استفاده مي‌كنند
،و چون همه‌ چيز محرز نيست، جين عزيز ،به پرسيدن از خود ادامه مي‌دهيم
اما تلاش مي‌كنيم كه به شكلي ديگر .پرسش‌ها را مطرح كنيم
خلاصه، پرسش‌هاي جديدي را مي‌پرسيم .كه بتوانيم جواب‌هاي جديدي هم بدهيم
مثلاً نگاه مي‌كنيم ببيينم ويتنامي‌ها ،چگونه جنگ‌شان را تعبير مي‌كنند
و اين را از خودمان مي‌پرسيم .چون ما هم مي‌خواهيم جنگ‌مان را تعبير كنيم
پس اول صادقانه از خودمان مي‌پرسيم
كه چه كسي به ما اجازه مي‌دهد كه بگوييم .واقعاً درحالِ جنگ هستيم
:اما در اين لحظه شايد تو، جين، از ما بپرسي
«چرا اين عكس من؟ و نه مثلاً عكس «رمزي كلارك؟ [دادستان، وکيل و فعال سياسي آمريکايي]
كه او هم در ويتنام حضور داشته .و شاهدِ بمباران سدها بوده است
«خيلي ساده، به دليل فيلم «همه چيز روبه‌راهه
و اين كه موقعيت اجتماعي تو در فيلم .همان است كه در اين عكس است
.تو يك بازيگري
.ما همه بازيگرانِ نمايشي بر صحنه‌ي تاريخ هستيم !بله
،اما علاوه بر آن تو در سينما كار مي‌كني .ما هم همينطور
[خوب، مي‌تواني بگويي چرا [بازيگر فرانسوي «ايو مونتان» رادر شيلي نشان نمي‌دهيم؟»
.او هم در فيلم بوده‌است .درست است
،اما به‌نظر مي‌رسد كه انقلابيون شيليايي
از منتشر كردن عكس‌هاي او
به اندازه‌ي انقلابيون ويتنامي .برداشت‌هاي خوبي نخواهند كرد
،اما با موافقت تو
.براي انتشار عكس‌ات اين اتفاق خواهد افتاد
به‌علاوه مشكل ديگري هم وجود دارد .كه ما نمي‌توانيم در مقابلش بايستيم
ما دو نفر مَرديم كه فيلم .همه چيز روبه‌راهه» را ساخته‌ايم و تو يك زن هستي»
در ويتنام پرسش به اين شكل .مطرح نمي‌شود، اما اينجا چرا
و به عنوان يك زن تو مطمئناً كما بيش آزرده خاطر خواهي شد
چون كه ما كما بيش شيوه‌ي بازي تو در اين عكس را
.مورد انتقاد قرار خواهيم داد
گفتيم آزرده خاطر چون كه هنوز مردها .از پسِ حمله به زن‌ها و دخترها برمي‌آيند
اگر به خاطر اين هم نباشد
.باز اميدواريم كه تو بتواني پيش ما بيايي
همين‌طور كه به تدريج به دو يا سه .ايالت از آمريكا براي خواندن اين نامه مي‌رويم
،تو با صداي رسا به نامه‌ي ما جواب بده اما حقيقت اين است كه
چه در آمريكا چه در اروپا .ما هنوز همان جايي هستيم كه بوديم
و تو و ما هر دو درگير يك معضل هستيم؛
يك كثافت‌خانه‌ي بزرگ كه اين عكس .مي‌تواند در آن نقش افشاگرانه‌اي داشته باشد
:ما از اينجا آغاز مي‌كنيم
،از تو به آمريكا، از ما به پاريس
،از تو و ما به پاريس، از تو به ويتنام
،از ما به پاريسي كه تو را در ويتنام مي‌بينيم .از ما كه به آمريكا مي‌رويم
و از همه‌ي كساني كه اينجا در اين سالن سينما .در حال گوش كردن به تو و تماشا كردن تو هستند
.از همه‌ي اين‌ها عبور مي‌كنيم
تمام اين‌ها به شكلي معين سازماندهي شده .و به شكل معيّن ديگري عملكرد پيدا مي‌كند
ما ميل داريم بحث کنيم؛
،از اينجا شروع كنيم؛ از «همه چيز روبه‌راهه» شروع كنيم .به ويتنام برويم و دوباره به «همه چيز روبه‌راهه» برگرديم
يعني از ويتنام به اين سالني كه در آن .همه چيز روبه‌راهه» را نمايش مي‌دهيم برگرديم»
.و بعد به خانه‌ي خود برويم و فردا به كارخانه برگرديم
براي بحث درباره‌ي همه‌ي اين‌ها
،ما اين عكس را زير چشمان مردم سُر مي‌دهيم
.يا بهتر آن را دوباره سُر مي‌دهيم
.چون تو و ويتنام شمالي‌ها قبلاً سُر خورده‌ايد
به عبارت ديگر ما مي‌پرسيم و از خود مي‌پرسيم كه
كه آيا اين عكس را درست ديده بوديم؟ چه چيزي در آن ديدم؟
.و در وراي هر پرسش، پرسش ديگري را كشف مي‌كنيم
«مثلاً اينكه: «ما چگونه به اين عكس نگاه كرده‌ايم؟
نگاهِ ما چگونه در نگاه كردن به اين عكس عمل كرده است؟
و آيا كسي كه اين كار را مي‌كند
همين‌گونه هم عمل مي‌كند و عملش .به‌گونه‌ي ديگري نيست؟ و باز پرسشي ديگر
چه چيزي سبب مي‌شود كه صداي ما ،نگاه صامت ما را اين‌گونه ترجمه كند
و نه به شكلي ديگر؟
به‌نظر مي‌رسد كه تمامي اين پرسش‌ها .از طريق «همه چيز روبه‌راهه» مطرح شده است
اين پرسش‌ها مي‌توانند پرسش بزرگِ
.نقش روشنفكر در مبارزات انقلابي» را خلاصه كنند»
،دست آخر
.اين ديگر پرسشي كه متعلق به اتقلاب باشد، نيست
پرسش واقعي
(كه از اين عكس و از اين فيلم كشف خواهيم كرد)
«چگونه مي‌توان دنياي كهنه را عوض کرد؟»
و بلافاصله مي‌فهميم كه دنياي كهنه و ويت‌کنگ
،همان دنياي پير روشنفكر غربي نيست
،همان دنياي كهنه‌ي فلسطين نيست ،همان دنياي يك كودك سياه محله‌ي هارلم نيست
همان دنياي كهنه‌ي يك كارگر ساده‌ي .كارخانه‌ي رنو هم نيست
بنابراين مي‌بينيم كه اين عكس جوابي عملي
.به اين پرسش تغيير دنياي كهنه مي‌دهد
.در نتيجه، اين عكس/ جوابيه را آزمايش مي‌كنيم
درباره‌اش گزارش مي‌دهيم؛
شاخصه‌هايش را برجسته مي‌كنيم؛
تجزيه و تحليلش مي‌كنيم، تلاش مي‌كنيم سازماندهي .عناصري كه تركيبش را تشكيل مي‌دهند تشريح كنيم
آن را از جنبه‌اي تشريح مي‌كنيم كه معناي ،يك هسته‌ي رواني/ عكاسي داشته باشد
و از طرف ديگر معناي يك .سلول عكاسي/ اجتماعي را داشته باشد
به‌دنبالش تلاش مي‌كنيم كه نسبتي ميان پژوهشِ علمي .و پژوهش مستقيماً سياسي برقرار كنيم
مائو مي‌گويد: «انديشه‌هاي درست از كجا مي‌آيند؟)
(«از تلاش براي توليد، مبارزه‌ي طبقاتي و تجربه‌ي علمي
انجام اين پژوهش و پرسش از اين عكس، چيست
به جز تلاش براي درك چگونگي .جوابي كه اين عكس مي‌دهد
در وضعيت جنگي ويتنام خواهيم ديد
كه آيا اين جواب براي همه كاملاً قانع كننده خواهد بود؟
(اگر هست براي چه كسي هست؟ عليه چه كسي؟)
و شايد اگر پرسش‌هاي ديگر خودشان را ،نشان ندهند، به وجود نيايند
«همان قدر به نفع «همه چيز روبه‌راهه .خواهند بود كه ممكن است به ضررش باشند
مثلاً مي‌بينيم آنچه كه بخش مهمي از عكس را در بر مي‌گيرد
.بيانگري بازيگر زن، رابطه‌ي دهان و نگاه است
به‌نظر ما در اروپاي غربي نمي‌توانيم به همان .عناويني راضي شويم كه بازيگران مي‌شوند
منظور كساني هستند كه اين عكس را .گرفته‌اند يا تصميم گرفته‌اند آن را بگيرند
مجمع ويتنام شمالي/ ويت‌کنگ
كه در نگاه اول شرايطي اين‌چنين متفاوت .كاملاً عادي به نظر برسد
اما باز بايد با دقت‌تر و مصّرانه‌تر از كساني كه اين وضع را
.عادي» مي‌دانند روي آن متمركز شد»
گفتن اين حرف به معناي ساده‌انگاري
مثل اكثر احزاب كمونيست غربي و حاميانشان نيست
(پاپ، صليب سرخ، سازمان ملل متحد)
كه به سادگي مي‌گويند .به ويتنام كمك كنيم كه صلح كند
،روشن است، چيزي كه ما گفتيم .گفتن چيزي در مخالفت با چنين حرفي است
مثلاً به ائتلاف ويتنام شمالي و جنوبي
.براي انجام صلح كمك كنيد
:و باز هم دقيق‌تر
از آنجايي كه ويتنام در تغيير دنياي كهنه‌ي خويش ،به ما كمك مي‌كند كه دنياي كهنه‌ي خودمان را عوض کنيم
از خود مي‌پرسيم که ما چگونه مي‌توانيم واقعاً در باز پس دادن اين دگرگوني به آنها كمك كنيم؟
و از آنجايي كه مجمع جنگي ويت‌کنگ ويتنام شمالي
از آسياي جنوب‌شرقي انتقاد مي‌كند ،و آن را دگرگون مي‌سازد
ما چگونه مي‌توانيم در كشور خودمان، موقعيت جغرافيايي خودمان در اروپا و آمريكا را تغيير دهيم؟
.مطمئناً تا «صلح در ويتنام» راه زيادي در پيش است
به همين دليل است كه ماركس قبلاً «در مقدمه‌ي ويرايش اول كتاب «سرمايه
.به موضوعي اين‌چنيني اعتراض كرده است
خواننده‌گان از وسواس براي براندازي پادشاهي جهنمّي
.و کم کردن شّر شياطين ابايي نداشته باشند
.از مواجهه‌ي تو، جين، و ويتنامي‌ها چندين ماه مي‌گذرد
ديدن دوباره‌ي اين عكس براي ما امروز حكم اين را دارد كه هر كس .اگر بخواهد مي‌تواند تفسير خودش را از اين عكس داشته باشد
.بعد مي‌توانيم نتايج را آزادانه با هم مقايسه كنيم
مي‌توانيم حرف‌ها را بدون برداشت از .كساني كه به آنها گوش مي‌دهند بفهميم
،خلاصه شايد بتوانيم در يك زمان كوتاه
.كمتر حرف‌هاي احمقانه درباره‌ي خودمان و انقلاب بزنيم
موضوع ديگر اينكه
،حس نكني شخصاً مورد تهاجم قرار گرفته‌اي
که اگر اين چنين باشد فكر مي‌كنيم
.پرسش بد مطرح شده است
در پايان اين نامه، از آن پرسش فراتر مي‌رويم
چرا كه شديداً نياز داريم تو بيايي ،مستقيماً جواب ما را بدهي
چرا كه ما فقط به عنوان كارگردانان ،همه چيز روبه‌راهه» براي تو نمي‌نويسيم»
.بلكه به عنوان خوانندگان اين عكس اين كار را مي‌كنيم
و تو بايد به خاطر داشته باشي كه اين اولين ،باري است كه كساني كه عكس تو را ديده‌اند
به اين شيوه درباره‌ي اين عكس تو كه در .يك مجله آن را ديده‌اند برايت مي‌نويسند
،حس نكني كه مستقيماً مورد خطاب واقع شده‌اي
مثلاً حس نكني كه ما ،جين فوندا را مورد خطاب قرار داده‌ايم
،بلكه با پرسش از اين عكس .عملكردي از جين فوندا را مد نظر داشته‌ايم
.پس از تو به عنوان شخص سوم صحبت خواهيم كرد
به تو نخواهيم گفت كه جين اين كار را كرد، جين آن كار را كرد
.بلكه از بازيگر زن يا زن نظامي، صحبت خواهيم كرد
همانطور كه وقتي متنِ همراه عكس را .نوشتيم همينگونه عمل كرديم
حال مي‌پردازيم به اينكه عناصر اصلي و عناصر اوليه‌اي كه از نظر ما نقش مهمي را در اين عكسِ
چاپ شده در مجله‌ي فرانسوي «اكسپرس» در اوايل ماه آگوست 1972 بازي مي‌كنند چه چيزهايي هستند؟
عناصر اوليه
اين عكس به درخواست دولت - ،ويتنام شمالي گرفته شده است
،كه در اين شرايط
ائتلاف انقلابي مردم ويتنام .شمالي/ جنوبي را نشان مي‌دهد
.اين عكس را «جوزف كرافت» گرفته است - متن زيرِ عکس را کساني تنظيم کرده‌اند كه
در انتشارش دست داشته‌اند
.نه كساني كه آن را ثبت کرده‌اند
متني كه توسط يك يا تعداد زيادي از خوانندگان مجله‌ي اكسپرس
بدون مراجعه به نمايندگان ويتنام شمالي در فرانسه، تنظيم .(شده است. (ما صحت اين موضوع را بررسي كرده‌ايم
از اين متن چنين برمي‌آيد كه -
درباره‌ي يكي از معروف‌ترين و صاحب اعتبارترين .(روزنامه‌نگاران آمريكايي باشد (شهير و سخن‌سنج
،اين متن مي‌گويد كه بازيگر زن
.يك نظامي پيگير صلح در ويتنام است
،اين متن از ويتنامي‌هايي كه در پس‌ زمينه .مات ديده مي‌شوند حرفي نمي‌زند
:مثلاً اين متن نمي‌گويد كه
ويتنامي‌هايي كه در پس‌ زمينه‌ي عكس
به شكلي غير واضح مي‌بينيم .ويتنامي‌هاي ناشناس و عادي هستند
اين عكس مثل همه‌ي عكس‌ها بي‌صدا با زبان - .و افسانه‌ي ثبت شده در خودش سخن مي‌گويد
.بر اين افسانه تأكيدي نشده است
بازگويي هم نشده ‌است. چرا كه عكس، خود سخن مي‌گويد و چيزهايي را به روش خودش بيان مي‌كند
كه مثلاً اين زنِ نظاميِ در پيش زمينه‌ي قاب ايستاده
.و ويتنام پس زمينه‌ي قاب را اشغال كرده‌ است
اين افسانه مي‌گويد كه جين فاندا .از سكنه‌ي هانوي سؤال مي‌پرسد
اين مجله، نه پرسش‌هاي پرسيده شده
و نه پاسخ‌هاي داده شده توسط .حاضرين در اين عكس را چاپ نمي‌كند
مي‌توانيم بفهميم كه اين افسانه - .در نهايت از نظر تكنيكي دروغ مي‌گويد
در واقع، افسانه نبايد اين‌گونه باشد كه «جين فاندا پرسش .«بپرسد» بلكه بايد اين گونه باشد كه «جين فاندا گوش كند
و شايد كه اين گوش كردن بيش از ،1/250ثانيه طول نكشيده باشد
اما همين 1/250 ثانيه است .كه ثبت و پخش شده است
بي‌ترديد، اين افسانه با سخن گفتن اش هم -
مي‌تواند همان‌گونه به سادگي بگويد كه اين موضوع يك عكس فوري است كه در خلال بحثي گرفته شده
كه در آن بازيگر/ زنِ نظامي به واقع از ،سكنه‌ي هانوي پرسش‌هايي مي‌پرسد
و نبايد اهميت اين عكس را به .بسته بودن دهان بازيگر ربط داد
اما خيلي بعيد است
،كه اين حالت اتفاقي باشد ،كه اگر اتفاقي هم باشد
.به ضرورت سرمايه‌داري از آن بهره‌برداري مي‌كنند
از ضرورت براي سرمايه‌اي كه بر واقعيت سرپوش بگذارد
.حتي در لحظه‌اي كه خودش آن را به‌ظاهر آشكار مي‌كند
.خلاصه، «فريبكاري» از طريق هر كالايي
عناصر كمتر اساسي
نقطه‌ي ديد دوربين عكاسي در حالتي است - .«كه به آن مي‌گوييم «زاويه رو به بالا
،در واقع در تاريخچه‌ي منظر يابي در سينما .اين يك نقطه‌ي ديد معصومانه نيست
از نظر تكنيكي/ اجتماعي) ،خيلي خوب مشخص شده است
«با اين كه ناخودآگاهانه توسط «اورسن ولز (.در فيلم‌هاي اوليه‌اش به كار گرفته شده
.انتخاب قاب هم معصومانه يا خنثي نيست
بازيگر زني كه نگاه مي‌كند را در قاب گرفته‌اند .و نه كسي كه به بازيگر نگاه مي‌كند
او را در قاب مي‌گيرند چون او هنرپيشه‌ي حرفه‌اي .و در واقع يك هنرپيشه‌ي شناخته شده‌ي بين‌المللي است
خلاصه از يك طرف هنرپيشه‌ي معروف را در قاب مي‌گيرند كه در حال مبارزه كردن است
و از طرف ديگر در همان حركت، زن نظامي را .در اين قاب، در درجه‌ي اول اهميت قرار مي‌دهند
.دو كاري كه شبيه هم نيستند
شايد در ويتنام اين دو كار هم‌طراز باشند
.اما در اروپا يا آمريكا اينطور نيست
در صحنه‌ي بعد، از طرفي - مي‌بينيم كه راهي جز نگاه كردن
،به زن نظامي موجود در عكس نداريم
.اما او خودش نکته‌هاي دقيق ديگري را ديده است به‌نظر ما اين از همان زنجيره‌ي تصاويري است كه
توسط كانال‌هاي تلويزيون .و مطبوعات جهان «آزاد» پخش مي‌شود
.مثل همان تصاويري كه صدها هزار بار ديده‌ايم
(همان‌طور كه بمب‌ها را ديده‌ايم)
،و هيچ چيزي را تغيير نمي‌دهند
مگر نزد آنها كه براي ترتيب دادن اين زنجيره .از تصاوير به شيوه‌اي خاص مبارزه مي‌كنند
به روش آنها
(G.R.P تصاوير آنها در هفت نقطه از) [ناخالص بينندگان و شنوندگان]
.درواقع اگر اين گزارش توسط دوپون يا اسميت امضاء شده بود [شرکت‌هاي اسلحه سازي]
خود اين مطبوعات مثل خيلي .از مجلات مبتذل انكارش مي‌كردند
درواقع براي بچه‌هاي يك گروه ،كشاورز در محدوده‌ي هانوي
بازسازي مدرسه‌ي ويران شده‌شان توسط ،فانتوم‌هاي دكتر كيسينجر براي بار بيستم
.بايد امري پيش پا افتاده باشد
اما به‌طور حتم كسي از اين ابتذال .غير معمول حرفي به ميان نمي‌آورد
نه هنرپيشه‌ي نظامي .و نه مجله‌ي اكسپرس
هيچ‌چيز ديگري هم كه مي‌شد با اطمينان درباره‌ي هنرپيشه‌ي آمريكايي و هم‌قطارانش گفت، گفته نخواهد شد
منظور هنرپيشه‌هاي ويتنامي است كه .عكس‌شان را مي‌توانيم در صحنه‌ي بعد ببينيم
آيا هنرپيشه‌ي آمريكايي از آنها پرسيده كه ،در ويتنام چگونه نقش بازي مي كنند
يا كسي كه در هاليوود بازي مي‌كند وقتي در هانوي است ،چگونه مي‌تواند نقشي را بازي كند که اين شيوه
.به هاليوود هم برود
،اگر اكسپرس از هيچكدام آنها حرفي نمي‌زند به‌نظر ما به اين خاطر است كه
هنرپيشه‌ي آمريكايي هم .سخني از آن به ميان نمي‌آورد
اين كه زن نظامي درباره‌ي توپ‌ها - .و خاكريزها سخن گفته واقعيت دارد
اما نبايد فراموش كرد كه او يك ،هنرپيشه هم هست و مثلاً
دادگاه [برتراند] راسل يا رمزي كلارك نيست
و به نظر ما بايد در نظر داشته باشيم كه اين به‌خاطر هنرپيشه بودن اوست
كه بايد به كاخ سفيد توجه داشته باشد .تا نقش اش را خوب بازي كرده باشد
،اگر اجازه‌ي اينكار به آنها داده شود
خواهند گفت كه اين بازيگر كوك شده است
.و دارد متني را كه قبلاً حفظ كرده بازگويي مي‌كند
چنين منتقديني مي‌توانند به راحتي
.تمامي تلاش‌هاي بازيگر/ زن نظامي را نابود كنند
.بايد ديد كه چرا چنين نابودگري‌اي امكان وقوع دارد به نظر ما در موقعيت فعلي
به اين خاطر چنين چيزي ممكن است كه بازيگر/ زن نظامي .از بمباران سدها حرفي به ميان نياورده است
يك بازيگر زن ويتنامي ابتدا سدها را بند مي‌آورد
،و بعد دوباره تعمير مي‌كند
تا به دنبالش اجرايي تئاتري را در دهكده‌اي كه به‌خاطر .نابودي سدهايش مورد تهديد واقع شده است ارايه كند
درباره‌ي اين موضوع اول به نظرمان رسيد كه اگر - زن نظامي نقش بازيگر بودنش را كنار مي‌گذاشت
و اين كاري‌ست كه ويتنامي‌هايي كه كارِ بازيگري مي‌كنند) (به نوبه‌ي خودشان انجام داده‌اند
مي‌توانست اجراي نقش تاريخي خودش را به شكلي ديگر
.در هر جايي به جز هاليوود آغاز كند
شايد كه ويتنامي‌ها هنوز در اين محيط .نياز مستقيمي به اين كار نداشته باشند
اما احتمالاً آمريكايي‌ها دارند
و بنابراين ويتنامي‌ها هم به شكلي .غير مستقيم اين نياز را دارند
.در اينجا ضرورت بي‌راهه رفتن را مي‌فهميم)
.(ويتنامي‌ها توسط آمريكايي‌ها مجبور شده‌اند بي‌راهه بروند
،در اين عكس، در اين بازتاب واقعيت -
دو نفر از روبه‌رو عكاسي .شده‌اند و بقيه از پشت سر
.از اين دو نفر يكي واضح است و ديگري مات
اين زن مشهور آمريكايي است كه واضح .است و ويتنامي بي‌نام و نشان ناواضح
،در حقيقت اين چپ آمريكايي است كه ناواضح است
.و چپ ويتنامي به شكلي غير معمول واضح است
در واقع اين راست آمريكايي است كه ،هميشه به شكلي غير معمول واضح بوده است
در حالي كه راست ويتنامي، حال و هوايِ .ويتنامي داشتن هنوز هم كه هنوز است ناواضح است
چه كسي الآن به اندازه‌ي قاب موردِ نظر جوزف كرافت
فكر مي‌كند كه تمام تناقضات را اندازه گرفت
و در نهايت، ديافراگم و فاصله را تثبيت كرد؟
تمام اين‌ها محاسبه شده بوده است. اين موضوع :را درباره‌ي خود قاب هم به هدف معيني ديديم
كار كردن روي ستاره‌اي كه در حال نظامي‌گري است
آن هم براي به‌دست آوردن ،محصولي ويژه، انديشه/ كالايي خاص
.و به كارگيري آن با هدفي خاص
به ياد داشته باشيم كه توليد چنين محصولي
.مستقيماً توسط حكومت ويتنام كنترل شده است
اما توزيع آن خارج از ويتنام
ديگر كنترل شده نيست .يا خيلي غير مستقيم است
حتي از عمل بيراهه بودن انتشار) .(اين محصول صحبت نمي‌كنيم
اين انتشار، توسط شبكه‌هاي تلويزيوني
.و مطبوعات جهانِ «آزاد» مهار شده است
بنابراين بخشِ نقاشي وجود دارد .اما از نقاشان دريغ مي‌شود
منظور كدام بخش، و كدام بازي است؟
و توسط چه كسي بازي مي‌شود، براي چه كسي؟
فقط اول فرض كنيم كه داريم رابطه‌ي وضوح و عدم وضوحِ شرح داده شده
،از طريق دو چهره را مي‌سنجيم .بعد از آن فراتر مي‌رويم
:فراتر از آن چيزِ غير معمولي را در مي‌يابيم
اين چهره‌ي ناواضح است كه واضح‌تر است .و چهره‌ي واضح است كه ناواضح‌تر است
ويتنامي مي‌تواند فرصت دهد كه ناواضح باشد
.چرا كه در حقيقت از خيلي وقت پيش واضح بوده است
آمريكايي مجبورشده كه واضح باشد
و اين ويتنامي ناواضح است كه .به طريقي او را مجبوركرده خيلي واضح باشد
.آمريكايي به وضوح مجبور شده كارش را بر حقيقت ناواضح‌اش پيش بگيرد
عناصر عناصر
اين عكس تاثير عكس ديگري از هنرپيشه زن را -
كه روي جلد همان شماره‌ي .مجله اكسپرس چاپ شده دو چندان مي‌كند
در بررسي مفصل‌تر، اگر زحمت ،نگاه كردن به عكس را بكشيم
مي‌فهميم اين جمله‌ي روي جلد كه «يك عكس به «.همان اندازه مي‌تواند افشاگر باشد كه مخفي‌كار
همزمان كه حرف مي‌زند .سكوت را هم تحميل مي‌كند
،از نظر ما
اين يكي از فنون اساسي جنبه‌ي دوگانه‌ي .فيلم] «دكتر جيكل و مستر هايد» است]
،گاهي اين غالب است گاهي آن
كه شكل اطلاعات و شكل افتادگي را هنگام انتقال ،از طريق تصاوير و صداها در درون ما انجام مي‌دهد
.كه تضعيف امپرياليسم و گرايش عمومي به انقلاب است
چپ آمريكايي اغلب مي‌گويد كه
.تراژدي در ويتنام نيست بلكه در آمريكاست
بيانگريِ چهره‌ي زن نظامي در اين عكس .به واقع بيان يك بازيگر تراژدي است
اما نوعي از بازيگر تراژدي كه از نظر اجتماعي و ،فني توسط ريشه‌هايش شكل داده شده است
،يعني در مكتب هاليووديِ شوه‌اي تلويزيوني به شيوه‌ي استانيسلاوسكي .ابتدا شكل داده شده و سپس از شكل افتاده ‌است
بيان زن نظامي همان چيزي است كه در - ،حلقه‌ي سوم فيلم «همه چيز روبه‌راهه» بوده است
وقتي كه بازيگر زن به سياهي لشگر زني گوش مي‌دهد .كه يك متن از ترانه‌ي «جنگ ادامه دارد» را مي‌خواند
اين نوع بيان را، بازيگر زن در فيلم كلووت ،ساخته‌ي آلن جي پاکولا) هم داشته است)
وقتي كه با حالتي دلسوزانه و ،غم انگيز به دوستانش نگاه مي‌كند
پليسي كه نقش اش را ،دونالد ساترلند» بازي كرده است»
.(و او پيش خودش تصميم گرفته دوستش باشد)
از طرف ديگر اين همان نوع بياني است كه از سال‌هاي -
،دهه‌ي چهلِ هنري فوندا به عاريت گرفته شده است
«نقشِ كارگر اخراج شده در «خوشه‌هاي خشمِ .اشتاينبك و فاشيستِ آينده بازي مي‌كند
اگر باز هم در تاريخ زندگي پدر بازيگرِ ،زن دورتر برويم، به دلِ تاريخ سينما
اين بياني است كه هنري فوندا با نگاه‌هايي عميق و غم‌انگيز
،به سياهان فيلم «آقاي لينكلن جوان» به عاريت گرفته بود
فيلمي كه ساخته‌ي بعدي درياسالار .پرافتخار نيروي دريايي يعني «جان فورد» بود
باز از طرفي اين بيان را در جمع مخالفين مي‌يابيم -
وقتي كه جان وين با ترحم از ويرانه‌هاي «جنگ ويتنام در فيلم «كلاه سبزها
.حرف مي‌زند
،به نظر ما -
اين بيان براي سرپوش گذاشتن به اصلاح‌گراييِ
.معاملات جديد روزولت مورد استفاده قرار گرفته است
در واقع اين بيان، تنها بياني است كه از طريق يك پيشامد
به عنوان ضرورت لحظه‌ي
.تولد اقتصادي سينماي ناطق ظاهر شده است
اين بياني است كه حرف مي‌زند اما جز اينكه بگويد
ما خيلي چيزها درباره‌ي ورشكستگي اقتصادي وال استريت مي‌دانيم
.هيچ چيز ديگري نمي‌گويد
به نظر ما به همين خاطر اين بيان روزولتي
از نظر فني با بيان‌هايي كه قبلاً .در تاريخِ سينما وجود داشته‌اند تفاوت دارد
،بيان‌هاي ستارگان بزرگ سينماي صامت
ليليان گيش، رودولف والنتينو، فالكونتي و غيره
هيچ كاري جز تجربه‌كردن
و اجبار به نگاه كردن به تمامي چهره‌هاي موجود .در يك عكس بي‌رحمانه در ويتنام وجود ندارد
[:ژيگا ورتوف] «.فيلم، مونتاژ ادراكاتِ من است»
همين است كه قبل از سينماي ناطق، سينماي صامت - .اساساً شروعي فنّي/ ماترياليستي داشته است
،بازيگر مي‌گفته: «از من فيلمبرداري شده
پس من فکر مي‌کنم
.(من حداقل فکر مي‌کنم كه از من فيلم گرفته شده)
«.چون وجود دارم پس فکر مي‌کنم
بعد از سينماي ناطق، قرارداد جديدي
ميان ماده‌ي خام فيلم، بازيگر .و فكر وجود داشته است
:بازيگر گفته
(من فكر مي‌كنم (كه يك بازيگر هستم»
.(پس هستم (از من فيلم گرفته شده
.به اين خاطر فکر مي‌کنم هستم
."فکر مي‌کنم پس هستم
در تجربه‌ي كوله‌شوف ديديم که -
،قبل از بيان قرارداد جديد، در سينماي ناطق
هر بازيگر صامتي بيان خودش را داشت
.و سينماي صامت پايه‌هاي عامه‌پسندانه داشت
برعكس وقتي كه سينما ،مثل قرارداد جديد حرف مي‌زند
همان تجربه را مي‌توانيم با هر شخص معروفي
،از سينما، ورزش
.يا سياست دوباره انجام دهيم
.فکر مي‌کنم پس هستم
بنابراين اين بيان، به خواننده اجازه‌ي روشن‌تر - ديدن تاريكي‌هاي معضلات شخصي‌اش را نمي‌دهد
که مثلاً ببيند چگونه ويتنام مي‌تواند) (.آن تاريكي‌ها را برايش روشن كند
:پس چرا به اين عکس بسنده کنيم و بگوييم
بله! خوب ويتنام هم مسأله‌ي» «کوچکي است كه دارد اتفاق مي‌افتد
تمام سخنان اصناف در) .(«حلقه‌ي سوم «همه چيز روبه‌راهه
و چرا اين بازيگر زن ديگر قادر نيست به شكلي ديگر بازي كند
و ما هم هنوز قادر نيستيم كه به شكلي) (صحيح به او كمك كنيم تا طور ديگري بازي كند؟
چرا در اين زمينه ويتنامي‌هاي شمالي هم به همين نوع بازي بسنده مي‌کنند؟
به نظر ما، از ايجاد يک خودآگاهي پيش پا افتاده آنها را
.بيشتر در معرض خطر تخريب قرار مي‌دهيم تا بهتر شدن
:با بيان علمي)
جنبشي كه از گفتار درماني .(به اخبارگويي صرف بدل شود ارزشي ندارد
از اينها گذشته، روي خطاب .اين بيان با ما هم هست
.با ما كه تلاش داريم آن را براي بار دوم هم ببينيم
اين نگاه و اين دهان در عکس چيزي ،نمي‌گويند اما در واقع با ما حرف مي‌زنند
.خودشان را از معنا تهي مي‌كنند
مثل آن بچه‌هاي اهل كشور چك جلوي واگن‌هاي بزرگان روس
يا شكم‌هاي متورم اهالي [قحطي‌زده‌ي] بيافرا يا بنگلادش
يا پاهاي فلسطيني‌ها در گِل كه به دقت توسط .بخش ضد جنگ سازمان ملل مورد توجه قرار گرفت
توجه داشته باشيد، مي‌گوييم خالي از معنا، براي حكومت سرمايه
كه مي داند چطور محدوده ها را مغشوش كند، كه مي داند چگونه با يك معناي خالي
نگاهِ واقعي دشمنان آينده‌اش را كه امروز حي و حاضرند .پُر كند و به «امري غايب» بدل کند، نگاه به نا کجا آباد
چگونه بايد عليه چنين عملكردي مبارزه كرد؟ -
پاسخ در توقيفِ انتشار چنين چيزهايي) .مثل اين عكس يك عنوان پرسش نيست
مي‌بايست بي‌درنگ تماميت برنامه‌هاي راديو و تلويزيون
و هر نوعي از مطبوعات را در تقربياً تمامي كشورهاي جهان
.(حذف كرد
.نه اما مي‌توانيم آنها را به طريق ديگري منتشر كنيم
و در اين «طريقه‌ي ديگر» است كه
آدمهاي معروف به خاطر وجهه‌ي مالي .و فرهنگي‌شان نقشي براي بازي كردن پيدا مي‌کنند
.انگار كه بگوييم يك نقش بسيار مؤثر به آنها داده شده است
و تراژدي واقعي اين است كه نمي‌دانند .چگونه بايد اين نقش مؤثر را بازي كنند
چگونه بايد اين نقش را بازي كرد؟
بسياري از پرسش‌ها هنوز در اروپا و آمريكا مطرح مي‌شوند
.پيش از اينكه بتوان پاسخ روشني به آنها داد
ما هم تعدادي از اين پرسش‌ها را در .همه چيز روبه‌راهه» مطرح مي‌كنيم»
،مثل ماركس، در دوران خودش) «در شروع كتاب «ايدئولوژي آلماني
به پرسش‌هايي درباره‌ي ،فلاكت فلسفه» مي‌رسد كه عليه پرودن است»
.(پرودن چگونه فلسفي كردنِ فلاكت را نمي‌دانست
اگر با دقت به مرد اهل ويتنام شمالي ايستاده - در پشت سر هنرپيشه‌ي آمريكايي نگاه كنيم
خيلي زود متوجه مي‌شويم كه چهره‌ي او كاملاً چيز ديگري را
.نسبت به اين زن نظامي آمريكايي نشان مي‌دهد
،اگر او را در يك قاب تنها منفك كنيم
متوجه مي‌شويم چهره‌اش به اين يكي مي‌گويد :كه هر روز با چه چيزهايي بايد مواجه شود
بمب‌هاي فروپاشنده‌ي پناهگاه‌ها و زنان مُرده
و خانه‌اي كه براي دهمين بار بايد بازسازي شود يا بيمارستان‌ها، همگي درسي در خود دارند
،لنين مي‌گفت: درس اول، يادگيري) .(درس دوم، يادگيري، درس سوم يادگيري
،و انعكاس بي‌درنگ اين چهره در مبارزه :امروزه به يك دليل خيلي ساده ممكن است
اين فقط چهره‌ي يك انقلابي نيست .بلكه چهره يك ويتنامي است
كه پيشينه‌اي طولاني از جنگ‌هاي ،بي‌رحمانه از خيلي وقت پيش
،بر اين چهره از طريق امپرياليسم فرانسوي .ژاپني و آمريكايي ثبت شده است
در واقع از خيلي وقت پيش اين چهره به عنوان يك چهره‌ي انقلابي
در همه جاي دنيا شناخته شده .است، حتي از طرف دشمنانش
از كلمات نترسيم؛ -
،اين چهره‌اي‌ست كه قبلاً استقلال .رمز ارتباط اش را كشف كرده است
هيچ چهره‌ي انقلابي واقعي ديگري
نمي‌تواند در مبارزه‌ي روزمره .اينقدر سريع انعكاس داشته باشد
-به سادگي چون هيچ انقلابي -به جز انقلاب چين
هنوز قدم بزرگي را كه انقلاب ويتنامي .برداشته، به انجام نرسانده است
هنوز نمي‌توانيم بلافاصله بگوييم
...كه سياهان
براي چه مبارزه مي‌كنند. كجا و چگونه؟
در ديترويت در کارخانه خودروسازي کرايسلر
آن هم براي حقوقي بهتر و وضعيتي سازمان يافته‌تر كه كمتر گيج ‌كننده باشد؟
در ژوهانسبورگ براي داشتن حق ورود به سينماهايي كه
سفيدپوستان در آنها فيلمهاي سفيدپوستي نمايش مي‌د‌هند؟
اما اين کارگر؟
اين کودک اروپايي؟
اين عرب؟
و اين جوان راديکال براي چه چيز مبارزه مي‌كنند؟
:همانطور کي عمو برتولد مي‌گويد
بايد شجاعت اش را داشته باشيم تا بگوييم در ،نگاه كردن به اينها هيچ حرفي براي‌ گفتن نداريم
حداقل افسانه‌اي كه در دل آن وجود داشته اين بوده كه سخنان بلاهت‌وار را ،يا دروغهايي را به حساب خودمان به‌عنوان جواب ارائه کنيم، با لكنت ادا كنيم
بايد شجاعت گفتنش را داشته باشيم و اين شجاعت چيزي جز اعتراف ،به ضعف نيست. ما مغلوب شده‌ايم، حرفي براي گفتن نداشته‌ايم
بايد شجاعت گفتنش را داشته باشيم و اين شجاعت چيزي جز اعتراف به ضعف نيست
برعكس در پيشگاه اين چهره‌ي .ويتنامي هيچ افسانه‌اي ضرورت ندارد
در همه جاي دنيا انگار كه «اين يك ويتنامي است
و روشن است كه ويتنامي‌ها مي‌جنگند «.كه آمريكايي‌ها را از آسيا بيرون كنند
برعكس اگر چهره‌ي بازيگر آمريكايي را جداگانه بررسي کنيم
،به سرعت مي‌بينيم كه به هيچ چيزي ارجاع پيدا نمي‌كند
چهره‌اش به جز به خودش به هيچكس ديگري چيزي ارجاعي نمي‌دهد
،اما خودي كه هيچ جا نيست
گمشده در عظمت بي‌پايان محبت ابدي .يك مجسمه‌ي رنج مسيح از ميكل آنژ
.چهره‌ي زني كه به هيچ زن ديگري چيزي انتقال نمي‌دهد
چهره‌ي ويتنامي عملكردي داشت) ،كه چيزي را به واقعيت بازتاب مي‌داد
در حالي كه چهره زن آمريكايي
.(عملكردش جز به عمل خودش چيزي منتقل نمي‌كند
چهره‌اي كه مي‌توانست چهره‌ي ،يك هيپي خمار مواد مخدر باشد
«،يا يك دانشجوي دختر دانشگاه «يوجين، آرگون
وقتي پرفونتن، دونده‌ي مورد علاقه‌اش ،پنج‌هزار متر المپيك را باخته باشد
زني كه مردش رهايش كرده باشد
.يا يك زن نظامي در ويتنام
.اين خيلي زياد است
اطلاعات بيش از حد لزوم در يك .فضا/ زمان خيلي كوچك نهفته است
ما در عين حال که مطمئنيم عكس درباره‌ي زني نظامي است كه به ويتنام فكر مي‌كند
،اما همزمان اصلاً مطمئن نيستيم
چون او مي‌توانسته به چيز كاملاً متفاوتي .فكر كند، همانطور كه اين را ثابت هم كرديم
به هر حال بايد از مطرح كردن :پرسش به پايان خوبي برسيم
(چگونه بايد عمل كرد كه عكس يك نظامي (يا هنرپيشه
كه واقعاً به ويتنام فكر نمي‌كند
دقيقاً به جاي بازيگر (يا شخصي نظامي) منتشر شود
كه واقعاً به ويتنام فكر مي‌كند؟
چون حقيقت اين عكس آرايشي از
.يك ستاره از طريق بي‌آرايشي است
اما اين از طرف مجله‌ي اكسپرس گفته نشده
چرا كه اين بي‌آرايشي آغاز يك .انقلاب در ژورناليسم خواهد بود
اين شروع انقلابِ «افشاگري» در اروپا و آمريكا خواهد بود
كه در واقع ممكن نيست كه ،بتوان عكس كسي را كه به چيزي
(مثلاً به ويتنام، به فورد، كارخانه يا به پلاژ و غيره) .فكر مي‌كند گرفت
به خودمان مي‌گوييم: اشتباه كرديم كه يك - قسمت از عكس را جداگانه بررسي كرديم
.در حالي كه اين بخش، جداگانه منتشر نشده است
.اين بحث خيلي بدي است
ما دقيقاً آن را جدا کرديم كه نشان دهيم ،در واقع اين زن تنها مانده است
.و تراژدي در اين تنهايي نهفته است
،اگر ما هم توانستيم چهره‌ را از کل جدا كنيم
به اين خاطر است كه خود او هم .به راحتي فرصت چنين كاري را داده است
برعكسِ چهره‌ي ويتنامي كه اجازه‌ي منفك شدن نمي‌دهد
.حتي اگر در محيط خودش تنها باشد
.ريورس شاتي در کار نيست
در فرانسه از خيلي وقت پيش - .اين بيان بازيگر را مي‌شناسيم
:اين اصلِ انديشيدگي دكارتي است
«.فكر مي‌كنم پس هستم»
كه توسط رودن و انديشمند .موردِ نظرش موميايي شده است
آن مجسمه‌ساز مشهور مي‌خواسته ،در تمامي فجايع بزرگ و كوچك براي مردم
.بيشتر و بهتر دلسوزي كند
كلاهبرداريِ هنرِ سرمايه‌داري بلافاصله از سرمايه‌داري
.بشر دوستانه بيرون زد
بايد به خوبي فهميد كه يك ،هنرپيشه‌ي معروف نمي‌تواند فكر كند
،چرا كه اين عملكردي اجتماعي است در حالي که براي او قبلاً فكر شده است
و چنين عملکردي ما را به شک مي‌اندازد. كافيست .كه متفكريني چون مارلون براندو يا پمپيدو را نگاه کنيم
آنها طوري نقش بازي مي‌كنند ...كه انگار اين كار را مي‌كنند
،تا به ما بفهمانند چرا سرمايه... ،نياز به حمايت يك هنر از اين نوع دارد
تا توان فلسفه‌ي آرمانگرايانه در جنگ، عليه
،فلسفه‌ي ماترياليست ماركس، انگلس و لنين را بالا ببرند (.فلسفه‌هايي كه در اين محيط به مردمشان ارايه مي‌شود)
قبلاً گفتيم كه: بياييد برعكس، اين بار چهره‌ي - .بازيگر زنِ آمريكايي را جداگانه بررسي كنيم
.اكنون كلمه‌ي «برعكس» را در اين جمله منفك كنيم
منفك كردن، تقسيم كردن: تقسيم انقلابي، عبارتي كه لنين) .(در مبارزه‌اش عليه تقسيم سرمايه‌دارانه‌ي كار استفاده مي‌كرد
مي‌بينيم كه حالت چهره‌ي زن نظامي آمريكايي
.و مرد ويتنام شمالي با هم متضادند
،و آنچه كه به واقع در حقيقت تخيلي اين تصوير اتفاق مي‌افتد
.به نظر ما جنگ ميان اين تضادهاست
چشم آمريكايي از خواندن کلمات - .وحشت در ويتنام» خشنود است»
چشم ويتنامي حقيقت وجودي آمريكايي را .در تمام وحشت خود مي‌بيند
پشت حالت چهره‌ي اين سياهي لشگر ويتنامي
قبلاً يك دستگاه عجيب و عالي كه توسط
مجمع ويتنام شمالي/ ويت‌کنگ .بر پا شده را نشان مي‌دهد
باز هم دستگاه فرومايه و مهيب سرمايه‌داري - پُشت نمايش اين هنرپيشه‌ي معروف را
،با بياني كه به شكل وقيحانه‌اي فروتنانه است .با مغشوش كردن واضحات پر مي‌كند
(.در اين باره فيلم للوش با نام «ماجرا ماجراست» را ببينيد) [L'aventure c'est l'aventure 1972]
خلاصه، مبارزه‌ي گذشته و حال همان
.مبارزه‌ي قديمي و جديد است
مبارزه‌اي كه منحصر به گرفتن عكس نمي‌شود
،بلكه در انتشار اين عكس هم ادامه پيدا مي‌كند
در عملکرد نگاهِ همين لحظه به آن هم ادامه ،پيدا مي‌كند. مبارزه‌ي ميان توليد و توزيع
طبق دستور كسي‌ كه به اين و آن .فرمان مي‌دهد، سرمايه يا انقلاب
عناصر ديگر عناصر
،در پذيرش خطر انتشار اين عكس - ،حق با ويتنامي‌هاي شمالي است
.آنها هم دلايل خودشان را دارند
اين عكس نقش كوچكي در فرآيند
.پيشرفت سياسي / نظامي توهين آميزشان بازي مي‌كند
اين عكس يكي از هزاران عكسي است - ،كه به قيمت خون مردم تمام شده است
خوني که پاسخگوي روشن .و مقابله به مثلي با جنايات جنگ آمريكا باشد
بايد به نکاتي مثل گذر جِين از ويتنام هم توجه کنيم كه مجمع ويت‌کنگ / ويتنام شمالي
،به ندرت در اسنادش منتشر مي‌كند
اسنادي كه نشانگر شقاوت .اما اغلب مبارزات آنهاست
،اينجا براي دادن پاسخي به اين صراحت -
دولت ويتنام شمالي تصوير مردمش را با ،معرفي كميته‌ي دوستي با مردم آمريكايي
.و با به كارگيري «جين فونداي» هنرپيشه به انجام مي‌رساند
.اين كاملاً به معناي بازي كردن يك نقش است
،برخلاف خيلي از آمريكاي‌هاي ديگر -
بازيگر آمريكايي قبول كرده اين نقش را .بازي كند و براي همين سفر كرده است
.او به هانوي آمده كه در انقلاب ويتنامي خدمت كند
پس اكنون مي‌توانيم اين پرسش را مطرح كنيم: او چگونه خدمت مي‌كند؟
:به‌ طور دقيق‌تر يعني او چگونه اين نقش را بازي مي‌كند؟
هنرپيشه‌ي آمريكايي در اين عكس -
به مردم ويتنام در جنگشان ،براي استقلال خدمت مي‌كند
، اما او فقط به مردم ويتنام خدمت نمي‌كند
،بلكه به‌ويژه به آمريكا و اروپا هم خدمت مي‌كند
.چون عكس تا اينجا و به دست ما هم رسيده است
يعني ما هم كه ‌اكنون به اين عكس نگاه مي‌كنيم
:آزادانه مجبور شده‌ايم بپرسيم آيا اين عكس به ما هم خدمتي مي‌كند؟»
و اول از هر چيز: آيا كمك مي‌كند «كه ما به ويتنام خدمتي بكنيم؟
و اين ويتنام است كه مجبورمان مي‌كند) .(كه اين پرسش را مطرح كنيم
عناصر مركب
نه مجله‌ي اكسپرس و نه - زن نظامي آمريكايي، هيچ‌يك
تفاوت ميان جين فوندايي که حرف مي‌زند، پرسش مي‌پرسد .و جين فوندايي که گوش مي‌کند را مشخص نكرده‌اند
براي ويتنامي‌ها، عملِ حرف زدن او -
و به نظر ما براي ويتنامي‌ها كمتر اهميت دارد) كه او حرف مي‌زند يا گوش مي‌كند
،چون سكوت هم خودش گوياست .(اما اين گفته نشده است
،در حال حاضر در اين دوره‌ي تاريخي .مهم اين است كه او اينجا باشد
اما اينجا در سال 1972، عنصر اساسي - .لزوماً همان عنصر اساسي موجود در ويتنام نيست
بر ماست كه بدانيم چه نيرويي براي .گشودن مفاهيم پسِ اين اجبار نياز داريم
بنابراين ما ناچار شده‌ايم خاطر نشان كنيم - كه افسانه‌ي پشت عكس دروغ مي‌گفته
وقتي كه اظهار مي‌كرده بازيگر زن ،با ساكنين هانوي صحبت مي‌كرده است
در حالي كه عكس نشان مي‌داده .كه زنِ نظامي گوش مي‌كرده
و اين براي ما مهم است (چون به واقعيتِ متناقضِ .(اين عكس نياز داريم نه به واقعيت ابدي اش
كه دروغگويي مجله‌ي اكسپرس را .در تمام مراحل بر ملا كنيم
اما مهم اين است كه اضافه كنيم ،اگر مجله مي‌تواند دروغ بگويد
به دليل اين است كه عكس .به آن فرصت دروغگويي مي‌دهد
در واقع مجله‌ي اكسپرس از نيروي ضمني اين
.براي پنهان كردن عملِ گوش‌كردن زنِ نظامي بهره مي‌برد (هم بهره مي‌برد و هم از دست مي‌دهد)
،چون با گفتن اين كه او حرف مي‌زند ،خودش هم از صلح در ويتنام حرف مي‌زند
مجله‌ي اكسپرس نمي‌توانسته بگويد .كه منظور چه جور صلحي است
،با رها كردن اين نگراني در عكس ،انگار كه اين مهم به عهده‌ي خود عكس بوده
كه مشخص كند چه نوع صلحي مورد نظرش بوده است .در حالي كه ما فهميده‌ايم كه اصلاً چنين چيزي در آن نبوده است
،اما اگر اكسپرس مي‌تواند اينگونه عمل كند
احتمالاً به‌خاطر اين است كه بازيگر آمريكايي .آن گونه‌ي ديگري كه ما گفتيم مبارزه نمي‌كند
به ‌هنگام مطرح شدن عبارت «صلح در ويتنام» او نمي‌پرسد .كه دقيقاً چه صلحي و به‌خصوص چه صلحي در آمريكا
و اگر باز هم اين پرسش از صلح مطرح نشود
به اين خاطر نيست كه او هنوز هم به عنوان يك بازيگرِ ،زن در نظر گرفته مي‌شود و نه به عنوان يك زنِ نظامي
بلكه كاملاً برعكس چون به عنوان زنِ نظامي هنوز هيچ پرسشي را به سبك جديد
در عملكرد بازيگري و اجتماعي و فني‌اش از خود نمي‌پرسد
.نمي‌تواند به پاسخ اين پرسش دست يابد
خلاصه او به عنوان بازيگر، مبارزه نمي‌كند
درحالي كه ويتنامي‌هاي شمالي دقيقاً او را به خاطر .چنين عنواني دعوت كرده‌اند، به عنوان يك بازيگرِ نظامي
خلاصه او از جاي ديگري حرف مي‌زند، نه از ،اين جايي كه به آن پاگذاشته است، از آمريكا
.كه در درجه‌ي اول براي ويتنامي‌ها همين جالب توجه است
،از آن جايي كه او مهمترين كار را با گوش كردن در اين عكس پنهان مي‌كند
. كه قبل از حرف زدن درباره‌ي ويتنام، گوش مي‌دهد
در حالي كه دقيقاً نيكسون، كيسينجر و پورتر جنايتكار .گوش‌شان به هيچ چيزي بدهكار نيست
.مطلقاً نمي‌خواهند از خيابان كُلبر در پاريس بشنوند
در حالي كه نقاب زدن آنها هم .به معناي عيان شدن چهره‌شان است
و برداشته شدن نقاب نيكسون ،در گفتن شعار «صلح در ويتنام» نيست
.چرا كه هم او و هم برژنف اين را مي‌گويند [رهبر وقت شوروي]
:بايد برعكس اين حرف را گفت
من به ويتنامي‌ها گوش مي‌دهم كه به من خواهند گفت» «.كه خواستار چگونه صلحي در كشورشان هستند
:بايد گفت
به عنوان يك آمريكايي من دهانم را مي‌بندم»
.چون مي‌دانم كه هيچ حرفي براي گفتن ندارم
.اين ويتنامي‌ها هستند كه بايد بگويند چه مي‌خواهند
من بايد به آنها گوش كنم و بعد آن چه را كه مي‌خواهند
برايشان انجام دهم چون امور آسياي «.جنوب شرقي به من هيچ ربطي ندارد
.هر چيزي غير از اين، نقاب زدن است
mjd_sol :زيرنويس Luiz Rosemberg Filho با تشکر از